Gas Fee là gì? Từ khởi nguồn của Ethereum đến trái tim của Web3

Hành trình ra đời của khái niệm “Gas”

Nếu bạn từng thực hiện giao dịch trong thế giới crypto — dù là gửi ETH, swap token trên DEX, hay mint NFT — thì chắc chắn bạn đã bắt gặp cụm từ Gas Fee.

Không ít lần, bạn có thể đã phải trả một khoản phí giao dịch còn cao hơn giá trị tài sản đang được chuyển.
Tuy nhiên, Gas Fee không chỉ đơn thuần là “phí giao dịch”, mà là một cơ chế kinh tế cốt lõi giúp mạng blockchain phi tập trung vận hành ổn định, an toàn và bền vững.

Bài viết này sẽ đưa bạn trở lại khởi nguồn của Gas Fee, lý do vì sao nó ra đời, vai trò của nó trong mạng Ethereum, và xu hướng phát triển trong tương lai của Web3.

Tại sao Ethereum tạo ra khái niệm Gas?

“Gas” lần đầu tiên được giới thiệu vào năm 2015, cùng thời điểm Ethereum chính thức ra mắt.

Ethereum không chỉ là nền tảng chuyển tiền như Bitcoin, mà được thiết kế như một “máy tính toàn cầu” có thể thực thi Smart Contract — các chương trình tự động hóa không cần trung gian.

Mỗi khi người dùng tương tác với một Smart Contract — ví dụ như gửi tiền vào giao thức DeFi, thực hiện swap trên DEX hoặc mint NFT — hệ thống blockchain phải xử lý một lượng tính toán nhất định.

Vậy ai sẽ thực hiện các tác vụ này trong một hệ thống phi tập trung?

Câu trả lời là: người dùng phải trả Gas Fee cho Validator hoặc Miner, những người xử lý và xác minh giao dịch đó.
Nói cách khác, Gas là “nhiên liệu” giúp mọi thứ hoạt động trên blockchain.

Tại sao phải trả Gas Fee?

Gas Fee đóng ba vai trò quan trọng trong hệ thống blockchain:

Thứ nhất, tạo động lực kinh tế cho Validator và Miner.
Họ được nhận phần thưởng dưới dạng Gas Fee khi đóng block và xác thực giao dịch, giữ cho mạng hoạt động ổn định.

Thứ hai, giúp ngăn chặn các cuộc tấn công spam.
Nếu mọi giao dịch đều miễn phí, kẻ xấu có thể gửi hàng triệu giao dịch rác để làm nghẽn mạng. Khi có chi phí đi kèm, hành vi này trở nên tốn kém và ít khả thi.

Thứ ba, điều tiết việc sử dụng tài nguyên mạng công bằng hơn.
Các giao dịch phức tạp sẽ sử dụng nhiều tài nguyên hơn, nên phải trả Gas cao hơn. Giao dịch đơn giản thì phí thấp hơn. Mọi thứ được tính toán theo công sức hệ thống phải bỏ ra.

Cách tính Gas Fee như thế nào?

Gas Fee được tính bằng công thức:
 Gas Used × Gas Price

• Gas Used là số lượng đơn vị Gas cần để thực thi một giao dịch.
  
   
• Gas Price (đơn vị Gwei) là giá mỗi đơn vị Gas, thay đổi theo độ tắc nghẽn mạng.
  
   

Ví dụ, gửi ETH đơn giản cần ~21.000 Gas.
Nhưng swap trên DEX hoặc mint NFT có thể tốn hàng trăm ngàn Gas.
Khi mạng quá tải, Gas Price tăng và người dùng phải chi nhiều hơn để giao dịch được xử lý nhanh.

Người dùng cũng có thể đặt Max Fee hoặc Priority Fee để ưu tiên xử lý giao dịch của mình.

Khi nào Gas Fee trở thành gánh nặng?

Năm 2020–2021 là thời kỳ bùng nổ DeFi và NFT.
Các nền tảng như Uniswap, OpenSea và Aave khiến Ethereum quá tải, dẫn đến Gas Fee tăng vọt, có lúc lên tới $50–$200/giao dịch.

Người dùng phổ thông bắt đầu cảm thấy bị loại khỏi hệ sinh thái Ethereum, và mạng lưới bị coi là “chỉ dành cho người giàu”.

Ethereum đã giải quyết vấn đề này như thế nào?

Ethereum thực hiện một số thay đổi quan trọng:

Đầu tiên là EIP-1559, triển khai năm 2021.
Phần lớn Gas Fee sẽ bị đốt (burn), không chuyển hết cho Validator, giúp kiểm soát lạm phát ETH và làm phí trở nên dễ dự đoán hơn.

Tiếp theo là sự phát triển của các mạng Layer-2 như Arbitrum, Optimism và zkSync.
Chúng xử lý giao dịch ngoài Ethereum mainnet và chỉ ghi kết quả lại vào chuỗi chính. Điều này giúp giảm chi phí giao dịch đáng kể — đôi khi chỉ tốn vài xu.

Nhiều mạng cạnh tranh khác như BNB Chain, Solana, Avalanche cũng tham gia với lời hứa “phí thấp, tốc độ cao”.

Tương lai của Gas Fee: Từ "chi phí rõ ràng" đến "trải nghiệm vô hình"

Gas Fee có thể không biến mất, nhưng sẽ trở nên ít được chú ý hơn.

Các ví sẽ tự động tính toán Gas tối ưu.
Nhiều ứng dụng đang áp dụng Paymaster model, cho phép ứng dụng thay mặt người dùng trả Gas, đặc biệt trong giao dịch đầu tiên hoặc chiến dịch onboarding.

Với Account Abstraction, người dùng có thể thực hiện nhiều hành động cùng lúc chỉ trong một giao dịch duy nhất—nhanh hơn, hiệu quả hơn và ít tốn kém hơn.

Trong tương lai, người dùng thậm chí sẽ không nhận ra mình đã trả Gas Fee, nhưng hệ thống vẫn hoạt động mượt mà phía sau.

Kết luận: Gas Fee không chỉ là phí — đó là nền tảng của blockchain

Gas Fee không chỉ là một con số bạn phải trả mỗi lần bấm nút giao dịch.
 Nó là cấu trúc kinh tế giúp blockchain phi tập trung tồn tại.

Nó thưởng cho Validator, bảo vệ mạng, và giữ cho toàn bộ hệ thống Web3 cân bằng.

Hiểu Gas Fee là bước đầu tiên để hiểu cách Web3 thực sự vận hành.

Trong một thế giới không có ngân hàng, không có máy chủ trung tâm, không có cơ quan điều phối—
Chính Gas là năng lượng nhỏ bé giữ cho mọi thứ tiếp tục vận hành.

Source

https://www.coinbase.com/learn/crypto-basics/what-are-gas-fees

https://www.investopedia.com/terms/g/gas-ethereum.asp