Flat rate และ Effective rate ต่างกันอย่างไร: เทียบค่างวดและต้นทุนเงินกู้

Flat rate คิดดอกเบี้ยจากเงินต้นเริ่มต้น ส่วนการคิดแบบลดต้นลดดอกใช้เงินต้นที่ยังคงเหลือ แม้ระบุอัตราต่อปีเท่ากัน ค่างวดและดอกเบี้ยรวมจึงต่างกันได้ การเทียบข้อเสนอต้องทำให้เงินรับสุทธิ วันจ่ายแต่ละงวด และค่าธรรมเนียมอยู่บนฐานเดียวกัน พร้อมตรวจว่าชื่ออัตราที่แสดงหมายถึงอะไร

แยกฐานคำนวณดอกเบี้ยออกจากชื่ออัตรา

แบบ Flat rate ใช้เงินต้นเริ่มต้นเป็นฐานคำนวณดอกเบี้ย แม้ผู้กู้ทยอยคืนเงินต้นแล้ว ไม่ได้หมายความว่าหนี้คงเหลือจริงไม่ลดลง วิธีจัดสรรเงินที่ชำระและยอดที่ต้องจ่ายหากปิดหนี้ก่อนกำหนดขึ้นกับสัญญา ส่วนแบบลดต้นลดดอกใช้เงินต้นที่ยังเหลืออยู่ในงวดนั้นเป็นฐาน

คำว่าอัตราคงที่หรือ fixed rate บอกว่าอัตราไม่เปลี่ยนในช่วงที่กำหนด ส่วนอัตราลอยตัวเปลี่ยนได้ตามเงื่อนไข เป็นคนละเรื่องกับฐานเงินต้นของ Flat rate ค่างวดเท่ากันก็ไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นดอกเบี้ยแบบเงินต้นคงที่ เพราะสินเชื่อลดต้นลดดอกอาจกำหนดค่างวดเท่ากัน แต่ส่วนดอกเบี้ยค่อย ๆ ลดลง

ธนาคารแห่งประเทศไทยใช้คำว่า Effective Rate อธิบายการคิดดอกเบี้ยแบบลดต้นลดดอก ขณะที่บางแหล่งใช้ EIR เป็นชื่ออัตราต้นทุนสินเชื่อที่เปิดเผย ชื่อเหล่านี้ไม่ได้ระบุวิธีคำนวณอัตรารายปีแบบทบต้นในตัวอย่างต่อไปโดยอัตโนมัติ เอกสาร MoneySense อธิบายฐานดอกเบี้ยและตารางชำระ แต่ต้องระบุหน่วยเวลาและวิธีแปลงอัตราที่ใช้จริงให้ชัดด้วย

เทียบยอดเงินและระยะเวลาเดียวกันด้วยตัวอย่างสมมติ

ใช้หน่วยเงินทั่วไป ไม่ใช่ข้อเสนอจากผู้ให้กู้จริง สมมติได้รับเงิน 12,000 ณ เวลาเริ่มต้น ผ่อน 12 งวดเดือนที่ยาวเท่ากัน โดยงวดแรกอยู่หลังรับเงินหนึ่งงวดเต็มและจ่ายเมื่อสิ้นงวดทุกครั้ง อัตราของทั้งสองกรณีไม่เปลี่ยน ตัวอย่างส่วนแรกยังไม่มีค่าธรรมเนียม

เงินกู้ A คิด Flat rate 6% ต่อปี ดอกเบี้ยเท่ากับ 12,000 × 0.06 × 1 = 720 รวมค่างวด 12,720 หรือเดือนละ 1,060 เงินกู้ B ใช้อัตรารายปีที่ระบุ (nominal) 6% แบบลดต้นลดดอก หาร 12 เป็น 0.5% ต่อเดือน สูตรค่างวดเท่ากันคือ A = P × r / [1 - (1 + r)^(-n)] โดย P = 12,000, r = 0.005 และ n = 12

ค่างวด B ที่ยังไม่ปัดเศษคือ 1,032.797156... ทำให้รวมค่างวดในแบบจำลองเป็น 12,393.565878... หรือแสดงเป็น 12,393.57 แต่ 1,032.80 ที่ปัดแล้วคูณ 12 จะเป็น 12,393.60 จึงใช้แทนกันแบบเท่ากันพอดีไม่ได้ สัญญาจริงอาจปรับงวดสุดท้ายเมื่อปัดเศษ ตัวอย่างไม่รวมวันชำระที่ไม่สม่ำเสมอ การผิดนัด ปิดหนี้ก่อนกำหนด ประกัน ภาษี หรือการเปลี่ยนอัตรา

ค่าธรรมเนียมทำให้เงินที่ได้รับจริงเปลี่ยน

ต่อไปเปลี่ยนเฉพาะเงินกู้ A โดยสมมติหักค่าธรรมเนียมบังคับล่วงหน้า 240 ตอนจ่ายเงิน เงินต้นตามสัญญายังเป็น 12,000 แต่ผู้กู้ใช้เงินได้สุทธิ 11,760 ค่างวด 1,060 จำนวน 12 งวดยังรวมเป็น 12,720 ส่วนต่างระหว่างค่างวดรวมกับเงินรับสุทธิคือ 960 หรือ 12,720 - 11,760

ตัวเลข 960 สะท้อนค่าธรรมเนียม 240 ผ่านเงินรับสุทธิที่ลดลงแล้ว จึงห้ามนำค่าธรรมเนียมมาบวกซ้ำ กรณีนี้ยังให้เงินใช้จริงน้อยกว่าตัวอย่างเดิม 12,000 จึงเป็นการสาธิตผลของค่าธรรมเนียม ไม่ใช่การจัดอันดับสินเชื่อที่ให้เงินสุทธิเท่ากัน หากต้องใช้เงินจำนวนเดียวกัน ต้องขอข้อเสนอบนยอดเงินสุทธิเดียวกันก่อน

คำนวณอัตรารายปีจากกระแสเงินสดให้ชัด

ให้ N เป็นเงินรับสุทธิ A เป็นค่างวด และ i เป็นอัตรารายเดือนจากกระแสเงินสด หา i ที่ทำให้ N = sum[A / (1 + i)^k] สำหรับเดือน k = 1 ถึง 12 จากนั้นอัตราต้นทุนรายปีเชิงคณิตศาสตร์แบบทบต้นในบทความนี้คือ (1 + i)^12 - 1 สูตรคำนึงถึงเวลาของเงินแต่ละงวด ไม่ใช่เพียงดอกเบี้ยรวมหารเงินต้นตามสัญญา

เงินกู้แบบ Flat rate ได้ i ประมาณ 0.908032% ต่อเดือน เมื่อมีค่าธรรมเนียมเป็นประมาณ 1.228401% ส่วนตัวอย่างลดต้นลดดอกที่ไม่มีค่าธรรมเนียมได้ 0.5% อัตรารายปีในตารางใช้รากสมการที่ยังไม่ปัดก่อนแสดงผล ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้ผ่านการรับรองว่าเป็น APR ที่เปิดเผยตามกฎหมาย

แยกอัตราเปิดเผยตามกฎหมายออกจากตัวเลขสมมติ

การนำอัตรารายเดือนคูณ 12 เป็นการแปลงรายปีแบบไม่ทบต้น ซึ่งต่างจาก (1 + i)^12 - 1 ภาคผนวก J(b)(1) ของ Regulation Z สหรัฐฯ กำหนดวิธีคูณอัตราต่องวดสำหรับสินเชื่อแบบปิดที่อยู่ในขอบเขตของกฎนั้น ส่วน CFPB อธิบายว่า APR สินเชื่อที่อยู่อาศัยสหรัฐฯ รวมค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องนอกเหนือจากดอกเบี้ย ทั้งสองเรื่องไม่ได้ทำให้ตัวอย่างทั่วไปนี้เป็นการคำนวณ APR ที่รับรองว่าถูกกฎหมายสหรัฐฯ

ASIC อธิบาย comparison rate ของออสเตรเลียว่ารวมดอกเบี้ยกับค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องส่วนใหญ่ เป็นอีกตัวเลขเปิดเผยที่มีขอบเขตและสมมติฐานของตน ต้องถามว่าข้อเสนอจริงใช้กฎประเทศใด ยอดเงิน ระยะเวลา ค่าใช้จ่าย และวันจ่ายแบบใด ไม่ควรนำชื่อ EIR, APR หรือ comparison rate มาแทนตัวเลขทบต้นในบทความโดยไม่ตรวจนิยาม

รายการตรวจข้อเสนอเงินกู้

• เทียบสกุลเงิน เงินใช้ได้สุทธิ ระยะเวลา และวันจ่ายงวดแรกให้ตรงกันก่อนดูเปอร์เซ็นต์
• ถามว่าคิดจากเงินต้นเริ่มต้นหรือยอดคงเหลือ คิดรายวันหรือรายเดือน และอัตรามีโอกาสเปลี่ยนหรือไม่
• จดค่าธรรมเนียมบังคับทั้งล่วงหน้าและต่อเนื่อง วันที่จ่าย และวิธีหักจากเงินรับหรือรวมเข้าเงินกู้ แยกรายการเสริมที่เลือกได้
• ขอตารางชำระครบทุกงวด ยอดรวม และยอดงวดสุดท้ายที่ปรับเศษหรือเงินก้อนท้ายสัญญา
• ตรวจนิยามและสมมติฐานของอัตราที่เปิดเผยตามกฎซึ่งใช้กับผลิตภัณฑ์จริง
• อ่านเงื่อนไขปิดหนี้ก่อนกำหนด คืนค่าธรรมเนียม และปรับอัตรา จำนวนงวดคูณค่างวดไม่ได้เท่ากับเงินต้นที่ชำระแล้วเสมอไป
• ดูความสามารถในการจ่ายและผลเมื่อเงื่อนไขเปลี่ยนควบคู่กับอัตราที่ระบุ

คำถามที่พบบ่อย

อัตราคงที่หมายถึง Flat rate หรือไม่

ไม่ใช่ อัตราคงที่บอกว่าอัตราเปลี่ยนหรือไม่ ส่วน Flat rate บอกว่าใช้เงินต้นเริ่มต้นเป็นฐาน สินเชื่อลดต้นลดดอกก็ใช้อัตราคงที่ได้

แปลง Flat rate ทุกกรณีด้วยการคูณ 1.8 หรือ 2 ได้ไหม

ไม่ได้ ธปท. ระบุว่า 1.8 เป็นการคำนวณคร่าว ๆ อัตราจากกระแสเงินสดจริงขึ้นกับระยะเวลา วันจ่าย ค่าธรรมเนียม และวิธีนับเวลา ต้องใช้ตารางจริงและระบุชื่อวิธีคำนวณให้ตรง

อัตรารายปีต่ำที่สุดแปลว่าเป็นสินเชื่อที่ดีที่สุดเสมอหรือไม่

ไม่เสมอ ตัวเลขนี้เพียงอย่างเดียวไม่ยืนยันความสามารถในการจ่าย ความเหมาะสม หรือค่าใช้จ่ายเมื่อปิดหนี้ก่อนกำหนด ต้องเทียบตัวเลขที่มีนิยามสอดคล้องกัน กระแสเงินสด และสัญญา บทความไม่ได้แนะนำผู้ให้กู้รายใด

อ่านเรื่องที่เกี่ยวข้อง

ดอกเบี้ยเงินฝากขั้นบันได: คำนวณแต่ละช่วงยอดเงิน

อ่านคู่มือความรู้เพิ่มเติมที่ TrustFinance™ Blog

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ได้แนะนำให้กู้หรือเลือกผู้ให้กู้ สิทธิ ค่าใช้จ่าย และการเปิดเผยข้อมูลจริงขึ้นกับนิติบุคคล ผลิตภัณฑ์ สัญญา และเขตอำนาจ ไม่มีการรับประกันอนุมัติหรือประหยัดเงิน

แหล่งข้อมูลทางการและวันที่อ่าน

ตรวจแหล่งข้อมูลวันที่ 14 ตุลาคม 2026 ตัวเลขข้างต้นเป็นสมมติฐานกองบรรณาธิการ ไม่ใช่อัตราธนาคารปัจจุบัน

• Bank of Thailand: ดอกเบี้ยเงินกู้แบบลดต้นลดดอก: ความรู้ ธปท. เรื่องการคิดแบบลดต้นลดดอก
• MoneySense: Costs of borrowing: Flat rate, monthly rest, and Effective Interest Rate: ความรู้จากหน่วยงานสิงคโปร์เรื่องฐานดอกเบี้ย ตารางชำระ และค่าธรรมเนียม
• CFPB Regulation Z: Appendix J, Annual Percentage Rate Computations for Closed-End Credit Transactions: กฎ APR สินเชื่อแบบปิดของสหรัฐฯ โดยเฉพาะภาคผนวก J(b)(1)
• CFPB: What is the difference between a mortgage interest rate and an APR?: คำอธิบาย APR สินเชื่อที่อยู่อาศัยสหรัฐฯ และข้อควรระวังในการเทียบ
• ASIC Moneysmart: comparison rate: นิยาม comparison rate ออสเตรเลียที่รวมดอกเบี้ยและค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่
• Hong Kong Monetary Authority: Personal Credit: คำแนะนำธนาคารในฮ่องกงเรื่องตารางชำระ ค่าธรรมเนียม และปิดหนี้